Mặt tối của nhà soạn nhạc đại tài Franz Schubert

Nhiều người yêu âm nhạc đều cho rằng thật tầm thường, thông tục và vô nghĩa khi tiếp cận cuộc sống riêng tư của những nhà soạn nhạc vĩ đại. Chẳng mấy ai quan tâm chuyện Wagner chỉ là kẻ vô công rồi nghề, Mozart thường nói tục, Beethoven cùng lúc bán các bản soạn nhạc cho những nhà xuất bản khác nhau, và Chopin đã yêu một phụ nữ ăn mặc và thường hút thuốc lá như đàn ông. Chỉ biết rằng, âm nhạc mà họ để lại cho chúng ta là một kho báu vật vô giá. Nếu ngày mai chúng ta có phát hiện ra rằng Rossini thích cột đuôi những con mèo lại và nhổ từng sợi lông của chúng đi, thì bản nhạc “”Thợ cắt tóc thành Seville”” vẫn nổi tiếng như cồn.

Franz Schubert

Nghệ thuật chân chính luôn vượt qua cả người sáng tạo ra chúng. Ví dụ như tác phẩm “”Iliad”” hay cuốn sách Ai Cập “”Book of the Dead.”” (Sách về sự Chết).

E. M. Forster cũng trình bày quan điểm đồng tình một cách sáng suốt về vấn đề này trong bài nghiên cứu của ông – Anonymity (Ẩn danh).

Trong tác phẩm nghiên cứu này ông ủng hộ quan điểm nghệ thuật vị nghệ thuật như Walter Pater và Oscar Wilde.

Nghệ thuật là một điều bí ẩn không lý giải được, là tặng phẩm tự nhiên của chúa trời, phút xuất thần kỳ diệu vượt qua tầm nhỏ bé của tác giả. Stravinsky cũng ủng hộ tư tưởng Plato khi ông nói rằng: “Tôi chỉ là con thuyền đưa tác phẩm “Le Sacre” đến bến.””

Cách đây không lâu, các nhà viết sử âm nhạc mới thuận lợi hơn trong việc viết và nghiên cứu về đời tư của các nhạc gia. Các chi tiết về thời đại và chuyện ngoài lề cuộc đời các nhà soạn nhạc mới được phơi bày, trong số đó thậm chí nhiều chuyện đã sáng tỏ từ lâu, nhưng soi xét tâm hồn của một người thì vẫn bị xem là vượt quá giới hạn về mặt học thuật.

Nhưng sau đó, tư tưởng này bắt đầu thay đổi. Chẳng bao lâu sau, người ta thấy cũng có lý. Khi nghiên cứu về cuộc đời Franz Schubert, người ta phát hiện ra rằng nhà soạn nhạc này có thể nhiễm chứng lưỡng tính nặng và giới tính của ông thường bị dao động mạnh mẽ, tình cảm thường bị xao động quyết liệt. Nhạc kịch của ông là sự thăng hoa của tâm trạng, và cái chết đầy bi kịch của ông là vì chứng bệnh giang mai ở độ tuổi mới 31.

Cuốn sách “Schubert và thủ đô của ông” của Charles Osborne xuất bản 3 năm về trước bởi Knopf, đã trình bày tất cả về cuộc đời của Schubert nhưng lại che giấu về vấn đề giới tính của ông, và thậm chí lờ đi khoảng thời gian Schubert bị sa thải vì chứng nát rượu. Những chuyện tình của ông với nhiều phụ nữ được đề cập nhằm che giấu giới tính, chỉ đưa ra những câu chuyện về những người bạn thân mật của ông là đàn ông (ông có quan hệ thân mật với vài người bạn trai).

Hiện nay, tiểu sử phát triển tâm lý đã đặt nền móng và đòi hỏi được tiếp nhận. Một trong những người dẫn đầu ngành học này là Maynard Solomon, học giả này đã giải quyết những vấn đề nhằm thoả mãn các nhà âm nhạc học, bí ẩn về hiện tượng “Beethoven được yêu thích” và sau đó đã được xuất bản như một cuốn tiểu sử tác giả về nhà soạn nhạc đó.

Không lâu sau đó, ông đã làm xôn xao các học giả âm nhạc Châu Mỹ khi đưa ra bằng chứng chứng tỏ rằng Charles Ives đã chỉnh sửa lại ngày phát hành đĩa nhạc để trở thành người tiên đoán và đi trước cho nền âm nhạc hiện đại. Sau đó, Solomon chuyển sang quan tâm đến Schubert, và kết quả nghiên cứu của ông đã làm đau lòng hàng ngàn người hâm mộ Schubert, cả trong lẫn ngoài lĩnh vực.

Lập luận của ông căn cứ vào những nghiên cứu mọi khía cạnh của tiến trình lịch sử một cách thông minh để đặt nền móng vững chắc cho những suy đoán về thế giới nội tâm của Schubert.

Tài liệu trọng tâm để ông nghiên cứu về nhà soạn nhạc lừng danh này là lời miêu tả của Schubert về một giấc mơ, trong đó ông miêu tả rằng cha ông đã dắt ông vào một khu vườn rất đẹp và được tự do nô đùa vui chơi theo cách ông thích. Nhiều bản tiểu sử mô tả giấc mơ gần như là sự hoang mang về việc không lý giải được giới tính, tình cảm của mình.

Dựa trên phân tâm học, ông đã lý giải được, tuy nhiên, Solomon trình bày những phát hiện đáng ửng sốt hơn tại buổi hội họp hàng năm của Hiệp hội Âm nhạc học của Mỹ.

Những phát hiện đó về sau được trình bày trong cuốn sách “”Franz Schubert và những con công của Benvenuto Cellini”” vào mùa xuân năm 1989, nhưng đó chưa phải là vấn đề cuối cùng. Vấn đề của Solomon được đem ra tranh cãi quyết liệt.

Nhiều người hâm hộ trung thành của Schubert đã cho rằng nhà soạn nhạc này có một đời sống khép kín, bí ẩn khiến ông tách rời với thế giới bên ngoài, với những tầng lớp tư sản trong xã hội. Mặt khác, công việc của ông buộc phải quen biết với những nghệ sĩ đồng tính, chúng ta không thể loại trừ những nguyên nhân khách quan.

Bạn thân nhất của ông, người mà ông ở cùng một thời gian dài trước khi chết vào năm 1828, cũng là một người đồng tính. Đó là một người nói chuyện thông minh và cực kỳ lôi cuốn đã trang hoàng cho căn phòng của ông theo lối Ba Tư như một hoàng tử phương Đông. Một người mê đắm Schubert đã gửi cho ông những tập thơ văn hoa mỹ, uỷ mị có ướp hương hoa… Mặc dù vậy, Solomon tin rằng Schubert bị đồng tính chính xác hơn là do ông đã yêu chính cái tôi quyến rũ của bản thân mình khi tiếp xúc với nó.
Những người viết hồi ký cho Schubert sau khi ông dã mất đều tỏ thái độ tôn kính ông đều mô tả ông như “một người độc thân đạo mạo”, tách biệt với phụ nữ và thậm chí còn không thích họ. Không tìm thấy được bức thư tình nào ông gửi cho một phụ nữ, kể cả những cô gia nhập hội hâm mộ Schubert mà thỉnh thoảng ông vẫn đến tham dự, đàn các điệu Valse để họ nhảy múa theo. Trong khi đó, lại có nhiều bức thư với những lời lẽ ngọt ngào tình tứ ông viết cho bạn trai. Những bằng chứng đó đều cho thấy Schubert đã bị đồng tính, và sau đó các nhà nghiên cứu sau này viết tiểu sử cho ông đã cố tình lờ đi chuyện này mà tập trung mô tả tài năng sáng tạo thiên bẩm của ông trong sáng tác nhạc kịch.

Tuy nhiên, những người biết rõ về Schubert đều lưu ý về mặt tối trong nhân cách của ông. Josef Kenner, người đã học trung học và đại học với ông, đã viết: “Đôi khi tôi cảm thấy không chịu được sự đa nhân cách khốc liệt trong tâm hồn của Schubert, trong anh ta như có hai con người, một luôn hướng đến những điều tốt đẹp trên thiên đường và một như lôi kéo xuống những vũng bùn lầy tội lỗi.” Những người khác thì ít quan tâm đến đời tư của Schubert, họ đều chú trọng vào những khúc nhạc bất hủ của ông. Solomon nghĩ rằng, Josef cũng như những người bạn tầm thường của thích đi nói xấu người khác đã nói xấu Schubert về tính cẩu thả, đồng tính và những tật xấu khác mặc dù thủ đô Vienna lúc bấy giờ có cái nhìn rất thoáng về các mối quan hệ đồng tính.

Theo một bài nghiên cứu về các nhà soạn nhạc vĩ đại dành cho thiếu nhi gần đây, Franz Schubert cũng “đã từng yêu và thất bại trong tình yêu như bất cứ chàng trai bình thường khác” nhưng bản chất lại tội nghiệp và nhút nhát. Schubert có một nội tâm nữ tính. Ông rất sùng bái Beethoven đến nỗi khi Beethoven đến nói chuyện với ông thì ông đã “cứng đơ người, đỏ mặt và chạy ra khỏi phòng.” Tính cách phóng túng kín đáo của Schubert không thể hiện sự trầm lặng mà là một sự độc đoán bướng bỉnh, muốn thoát khỏi những bò gó quen thuộc và những khuôn phép xã hội.

Nhưng cá tính và tật xấu của Schubert đã trở thành những vật cản to lớn trong tiền đồ của ông. Những tác phẩm của ông được biết đến muộn và dở dang hơn bất cứ một soạn giả lớn nào khác. So với Mozart, phạm vi ảnh hưởng của Schubert nhỏ bé và kín đáo. Ông ít khi đi đây đó hay biểu diễn trong các buổi hoà nhạc. Sau khi qua đời, nhân cách của ông bị nhìn nhận một cách tầm thường hoá trong khi người ta vẫn ca tụng Mozart hay Beethoven. Trong cuộc đời ngắn ngủi của mình, Schubert là một soạn giả nổi danh trong địa phương với những tác phẩm gia đình: ca khúc, khiêu vũ, song tấu dương cầm, hợp xướng nam. Đây chính là lí do khiến nhà viết kịch Franz Grillparzer đã viết trong bài văn tế nổi tiếng rằng: “Nghệ thuật âm nhạc ở đây không những chôn giấu một kho tàng phong phú mà còn ẩn chứa những khát vọng thậm chí còn cao đẹp hơn”.

Thực tế, trước khi Schubert qua đời vào năm 1828 ở tuổi 31, ông đã vượt xa Beethoven lúc 31 tuổi. Nhưng những bản sonata, giao hưởng và tứ hợp tấu công phu của ông đa phần không được công bố, không được biểu diễn, và có lẽ cũng không được Grillparzer biết đến.

Ngay cả những người biết rõ Schubert nhất cũng hoàn toàn không biết đến tầm vóc nghệ thuật của ông. Họ miêu tả ông là một người hiền lành dễ mến, khiêm tốn và thẳng thắn, giản dị và cả tin. Trong khi Schubert, so với những nhà soạn nhạc khác thực sự là một nhân tài xuất chúng.

Johann Micheal Vogl trong bài nghiên cứu của mình đã tôn vinh Schubert là nhân tài xuất chúng nhất đương thời. Ông cho rằng Schubert là một soạn giả có thể nhìn thấy trước tương lai và là một nghệ sĩ tài năng thiên bẩm.

Có một giai thoại kể về tài năng thiên bẩm của ông được kể bởi Joself von Spaun, người bạn chí cốt của ông rằng tác phẩm “Erlkonig” được ông sáng tác chẳng tốn mấy thời gian, nhanh như người ta viết chữ vậy.

Schubert được miêu tả là người có trực giác nhanh nhạy chứ không phải có nhiều kiến thức nhờ học tập, ông có tài năng thiên bẩm. Trong những thập niên sau khi Schubert qua đời, những đánh giá học thuật duy trì bức chân dung một Schubert đáng ngưỡng mộ. Bất kể những góp ý khai sáng của Schumann, người đã viết rằng bất cứ ai không quen với những bản giao hưởng điệu Đô trưởng thì chỉ biết rất ít về Schubert, hình ảnh quen thuộc của Schubert vẫn là hoàng tử của giai điệu và ca khúc.

Ông Solomon kết luận về cuộc đời của Frank Schubert rằng: “Cách sống của Schubert như hấp tấp đưa mình đến cái chết nhưng đồng thời cũng muốn trăm phương ngàn kế trì hoãn nó, ông xem cái chết như thời khắc rửa tội cho cuộc đời mình. Schubert đã sống và chết theo cách riêng của ông, vô độ nhưng cao ngạo và sáng tạo.”